Cú sốc dầu mỏ châu Á thử sức phòng tuyến 1997

Cú sốc dầu mỏ mới nhất tại châu Á đang làm sống lại những so sánh với Khủng hoảng Tài chính châu Á năm 1997, khi giá năng lượng tăng gây sức ép lên các nền kinh tế phụ thuộc vào nhập khẩu và tạo áp lực mới lên tiền tệ khu vực. Tuy nhiên, các nhà kinh tế được CNBC dẫn lời cho rằng khu vực bước vào giai đoạn này với khả năng phòng vệ mạnh hơn nhiều so với ba thập kỷ trước.

Sự gián đoạn này, liên quan đến căng thẳng quanh Iran và Eo biển Hormuz, được mô tả là cú sốc nguồn cung dầu nghiêm trọng nhất của châu Á kể từ lệnh cấm vận dầu mỏ Arab thập niên 1970. Tác động đã hiện rõ: Thailand đã chuyển sang phân phối xăng theo hạn mức, trong khi Philippines tuyên bố tình trạng khẩn cấp quốc gia khi chi phí năng lượng tăng.

Cú sốc dầu mỏ gợi lại ký ức 1997

So sánh với năm 1997 xuất phát từ một nhóm áp lực quen thuộc. Hóa đơn nhập khẩu dầu tăng có thể làm thâm hụt thương mại nới rộng, khiến tiền tệ suy yếu và buộc chính phủ chi nhiều hơn cho trợ cấp nhiên liệu hoặc hỗ trợ khẩn cấp. Đồng thời, chi phí năng lượng cao hơn lan sang vận tải, thực phẩm và giá công nghiệp, đẩy lạm phát tăng trên toàn nền kinh tế.

Năm 1997, một số nền kinh tế châu Á bị tác động bởi sự kết hợp nguy hiểm giữa tỷ giá cố định, dự trữ ngoại hối thấp, thâm hụt tài khoản vãng lai lớn và phụ thuộc nặng vào nợ nước ngoài ngắn hạn. Khi niềm tin sụp đổ, dòng vốn tháo chạy tăng tốc và các cơ chế neo tỷ giá cũng đổ vỡ.

Khác biệt then chốt trong năm 2026 là giai đoạn hiện tại chủ yếu là cú sốc nguồn cung, không phải khủng hoảng hệ thống tài chính.

Vì sao châu Á được bảo vệ tốt hơn lần này?

Các nền kinh tế trong khu vực đã thay đổi đáng kể kể từ cuối thập niên 1990. Phần lớn hiện vận hành theo cơ chế tỷ giá linh hoạt hơn, cho phép tiền tệ hấp thụ áp lực bên ngoài thay vì bảo vệ mức neo cố định cho đến khi cạn dự trữ.

Dự trữ ngoại hối cũng dồi dào hơn, giúp ngân hàng trung ương có thêm dư địa xử lý các biến động mất trật tự. Đồng thời, cấu trúc tài chính của châu Á đã trưởng thành hơn, với nền tảng nhà đầu tư trong nước rộng hơn và thị trường vốn nội địa phát triển hơn. Những thay đổi này làm giảm sự phụ thuộc của khu vực vào vay nợ nước ngoài ngắn hạn, một trong những điểm yếu trung tâm của năm 1997.

Giảm phí Bybit tối đa + Coinbix Premium miễn phíĐăng ký với mã signature Coinbix

Điều đó không loại bỏ rủi ro. Một đợt gián đoạn dầu kéo dài vẫn có thể làm suy yếu tăng trưởng, gây căng thẳng tài chính công và giữ lạm phát ở mức cao. Những quốc gia phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu năng lượng và có dư địa tài khóa hạn chế vẫn dễ bị tổn thương hơn so với các nước có cán cân đối ngoại mạnh hơn.

Đình lạm là rủi ro chính

Mối lo hiện nay không hẳn là sự lặp lại của khủng hoảng 1997, mà là đình lạm: tăng trưởng chậm đi trong khi giá cả tăng cao. Nếu dầu tiếp tục đắt đỏ, các hộ gia đình sẽ đối mặt với chi phí nhiên liệu và thực phẩm cao hơn, còn doanh nghiệp phải gánh chi phí logistics và đầu vào lớn hơn.

Chính phủ có thể phản ứng bằng trợ cấp, cắt giảm thuế hoặc biện pháp phân phối theo hạn mức, nhưng các công cụ này có thể gây áp lực lên ngân sách nếu cú sốc kéo dài. Với ngân hàng trung ương, đánh đổi chính sách trở nên khó khăn hơn: tăng lãi suất có thể bảo vệ tiền tệ và kiềm chế lạm phát, nhưng cũng có thể làm chậm nhu cầu trong nước.

Tác động thị trường vẫn không đồng đều

Thị trường tài chính nhiều khả năng sẽ tiếp tục theo dõi giá dầu, biến động tiền tệ châu Á và mức dự trữ để tìm dấu hiệu căng thẳng. Thị trường cổ phiếu cũng có thể vẫn nhạy cảm với kỳ vọng lạm phát và khẩu vị rủi ro toàn cầu, đặc biệt nếu giá năng lượng tiếp tục biến động mạnh.

Hiện tại, khu vực có vẻ ở vị thế tốt hơn so với trước khủng hoảng 1997. Di sản của cuộc khủng hoảng đó đã góp phần xây dựng dự trữ mạnh hơn, tỷ giá linh hoạt hơn và thị trường tài chính sâu hơn. Thách thức trước mắt là liệu các bộ đệm này có đủ sức hạn chế lực cản kinh tế từ một cú sốc nguồn cung dầu kéo dài hay không.

Giảm phí Bybit tối đa + Coinbix Premium miễn phíĐăng ký với mã signature Coinbix

FAQ

Châu Á có đối mặt khủng hoảng tài chính 1997 khác?

Không nhất thiết. Áp lực hiện nay chủ yếu đến từ cú sốc nguồn cung dầu, trong khi năm 1997 bắt nguồn từ các điểm yếu tài chính như tỷ giá cố định, dự trữ thấp và nợ nước ngoài ngắn hạn.

Vì sao giá dầu cao gây hại cho kinh tế châu Á?

Nhiều nền kinh tế châu Á nhập khẩu lượng lớn năng lượng. Giá dầu cao hơn có thể làm thâm hụt thương mại nới rộng, khiến tiền tệ suy yếu, làm lạm phát tăng và gia tăng áp lực tài khóa.

Điều gì giúp khu vực mạnh hơn hiện nay?

Nhìn chung, các nền kinh tế châu Á có dự trữ ngoại hối lớn hơn, tiền tệ linh hoạt hơn, thị trường nội địa sâu hơn và ít phụ thuộc vào nợ nước ngoài ngắn hạn hơn so với năm 1997.